Τα συμπτώματα που χρειάζονται προσοχή και πότε εξετάζεται η χειρουργική αντιμετώπιση
Ο επίμονος πονόλαιμος, οι συχνές λοιμώξεις και το ροχαλητό που συνοδεύεται από παύσεις της αναπνοής στον ύπνο είναι συμπτώματα που χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Οι αμυγδαλές και οι αδενοειδείς εκβλαστήσεις, γνωστές ως «κρεατάκια», συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού. Όταν, όμως, διογκώνονται ή εμφανίζουν επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις, μπορεί να επηρεάσουν την αναπνοή, την κατάποση και την καθημερινότητα. [1]
Οι δύο παρίσθμιες αμυγδαλές βρίσκονται δεξιά και αριστερά στο πίσω μέρος του στόματος. Αποτελούνται από λεμφικό ιστό και στην επιφάνειά τους υπάρχουν μικρές κοιλότητες, οι λεγόμενες κρύπτες. Λεμφικός ιστός υπάρχει επίσης στη βάση της γλώσσας, όπου σχηματίζεται η γλωσσική αμυγδαλή.
Τα κρεατάκια βρίσκονται ψηλότερα, πίσω από τη μύτη, στον ρινοφάρυγγα, και δεν φαίνονται με μια απλή ματιά μέσα στο στόμα. Συνήθως υποχωρούν σταδιακά καθώς το παιδί μεγαλώνει, αν και αδενοειδής ιστός μπορεί να παραμένει και στην ενήλικη ζωή. [2]
Η αμυγδαλίτιδα μπορεί να προκαλέσει πονόλαιμο, επώδυνη κατάποση, πυρετό, διογκωμένους λεμφαδένες στον λαιμό και αίσθημα κόπωσης. Οι αμυγδαλές συχνά είναι κόκκινες και πρησμένες και μπορεί να εμφανίζουν λευκά ή κιτρινωπά επιχρίσματα. Μερικές φορές ο πόνος αντανακλά στο αυτί, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει ωτίτιδα. Η λοίμωξη των αδενοειδών εκβλαστήσεων ονομάζεται αδενοειδίτιδα. [3]
Οι ιοί αποτελούν συχνή αιτία αμυγδαλίτιδας. Από τα βακτήρια, ιδιαίτερη σημασία έχει ο στρεπτόκοκκος της ομάδας Α. Η όψη των αμυγδαλών και τα λευκά επιχρίσματα δεν αρκούν από μόνα τους για να καθορίσουν την αιτία ή την ανάγκη χορήγησης αντιβιοτικού. Η θεραπεία επιλέγεται με βάση το ιστορικό, την εξέταση και, όταν χρειάζεται, τον εργαστηριακό έλεγχο. [4]
Όταν υπάρχει υποψία στρεπτοκοκκικής λοίμωξης, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ταχεία δοκιμασία ανίχνευσης αντιγόνου, το γνωστό strep test, ή καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος. Σύμφωνα με τις οδηγίες των CDC, σε παιδιά ηλικίας τριών ετών και άνω με συμβατά συμπτώματα, ένα αρνητικό ταχύ τεστ αντιγόνου πρέπει να επιβεβαιώνεται με καλλιέργεια. Στους ενηλίκους αυτό δεν απαιτείται συνήθως. [4]
Τα αντιβιοτικά αντιμετωπίζουν τις βακτηριακές λοιμώξεις για τις οποίες ενδείκνυνται και δεν ωφελούν στις ιογενείς αμυγδαλίτιδες. Όταν συνταγογραφούνται, πρέπει να λαμβάνονται στη δόση και για τη διάρκεια που ορίζει ο γιατρός. Η ξεκούραση, η επαρκής πρόσληψη υγρών και η κατάλληλη ανακούφιση του πόνου συμπληρώνουν τη φροντίδα. [3,4]
Ο έλεγχος προσαρμόζεται στα ευρήματα κάθε ασθενούς. Για την εκτίμηση των αδενοειδών εκβλαστήσεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί λεπτό, εύκαμπτο ενδοσκόπιο που εισάγεται από τη μύτη. Αιματολογικές εξετάσεις, για παράδειγμα για πιθανή λοιμώδη μονοπυρήνωση, ή απεικονιστικός έλεγχος ζητούνται όταν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος. Δεν χρειάζεται κάθε πονόλαιμος το ίδιο σύνολο εξετάσεων. [1,3]
Άμεση εξέταση απαιτείται όταν υπάρχει δυσκολία στην αναπνοή, αδυναμία κατάποσης υγρών ή σάλιου, έντονο πρήξιμο στον λαιμό ή γρήγορη επιδείνωση. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται ο έντονος μονόπλευρος πόνος που συνοδεύεται από δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος και αλλαγή της φωνής. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν περιαμυγδαλικό απόστημα, δηλαδή συλλογή πύου δίπλα στην αμυγδαλή, που χρειάζεται επείγουσα ΩΡΛ εκτίμηση. [3,5]
Στους ενηλίκους, μια νέα ή αυξανόμενη ασυμμετρία των αμυγδαλών χρειάζεται επίσης διερεύνηση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από επίμονο μονόπλευρο πόνο ή διόγκωση στον λαιμό. Η ασυμμετρία δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση κακοήθειας, αλλά δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε μια απλή φλεγμονή. [6]
Στα παιδιά, η υπερτροφία των αμυγδαλών και των αδενοειδών εκβλαστήσεων μπορεί να στενεύει τον ανώτερο αεραγωγό. Το παιδί ενδέχεται να αναπνέει από το στόμα, να μιλά σαν να έχει βουλωμένη μύτη και να ροχαλίζει. Τα διογκωμένα κρεατάκια μπορούν επίσης να συνδέονται με επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες ή υγρό πίσω από το τύμπανο, που επηρεάζει την ακοή. [1,2]
Το ροχαλητό με παύσεις της αναπνοής χρειάζεται έλεγχο για αποφρακτική υπνική άπνοια. Η διαταραχή μπορεί να συνδέεται με προβλήματα συμπεριφοράς, σχολικής επίδοσης ή ανάπτυξης. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις απαιτείται πολυυπνογραφία, δηλαδή μελέτη ύπνου, για τη διάγνωση και την εκτίμηση της βαρύτητάς της. [7]
Η απόφαση για επέμβαση στηρίζεται στη συνολική εικόνα του ασθενούς. Οι βασικές ενδείξεις περιλαμβάνουν τις συχνές, τεκμηριωμένες λοιμώξεις και την απόφραξη της αναπνοής κατά τον ύπνο λόγω υπερτροφίας. Για τα παιδιά με επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις, οι κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Ωτορινολαρυγγολογίας αναφέρουν ως κριτήρια συζήτησης για αμυγδαλεκτομή τουλάχιστον επτά επεισόδια σε έναν χρόνο, πέντε τον χρόνο για δύο συνεχόμενα χρόνια ή τρία τον χρόνο για τρία συνεχόμενα χρόνια. [7]
Τα επεισόδια πρέπει να είναι καταγεγραμμένα και να συνοδεύονται από συγκεκριμένα κλινικά ή εργαστηριακά ευρήματα. Συνεκτιμώνται η βαρύτητα, οι επιπτώσεις στην καθημερινότητα και ιδιαίτεροι παράγοντες, όπως επαναλαμβανόμενα περιαμυγδαλικά αποστήματα. Ούτε οι αριθμοί ούτε το μέγεθος των αμυγδαλών συνεπάγονται αυτόματα χειρουργείο. [7]
Η αδενοτομή, δηλαδή η αφαίρεση των αδενοειδών εκβλαστήσεων, μπορεί να βοηθήσει παιδιά με επίμονη ρινική απόφραξη, διαταραχές αναπνοής στον ύπνο ή συγκεκριμένα προβλήματα του μέσου αυτιού. Ανάλογα με την περίπτωση, γίνεται μόνη της ή συνδυάζεται με αμυγδαλεκτομή ή τοποθέτηση σωληνίσκων αερισμού στα αυτιά. Σε ηπιότερα περιστατικά μπορεί να επιλεγεί παρακολούθηση. [2]
Πριν από την επέμβαση, ο ΩΡΛ και ο αναισθησιολόγος αξιολογούν το ιστορικό, τα φάρμακα και τις αναγκαίες εξετάσεις. Πρέπει να γνωρίζουν τυχόν προηγούμενα προβλήματα με αιμορραγία ή αναισθησία, καθώς και σχετικό οικογενειακό ιστορικό. Η διαχείριση αντιπηκτικών και αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων γίνεται μόνο με συγκεκριμένες οδηγίες των θεραπόντων γιατρών. Η αγωγή δεν διακόπτεται ή τροποποιείται χωρίς συνεννόηση μαζί τους. [8]
Οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται συνήθως με γενική αναισθησία. Η τεχνική και η διάρκεια παρακολούθησης μετά το χειρουργείο εξαρτώνται από την ηλικία, το πρόβλημα και τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Η οικογένεια ενημερώνεται πριν από την επέμβαση για το αναμενόμενο όφελος, τους κινδύνους και τις οδηγίες φροντίδας στο σπίτι. [2,8]
Μετά την αμυγδαλεκτομή είναι αναμενόμενος ο πόνος στον λαιμό, που μπορεί να αντανακλά στα αυτιά. Επίσης μπορεί να εμφανιστούν κακοσμία και λευκωπά ή κιτρινωπά επιχρίσματα στις περιοχές της επέμβασης. Τα επιχρίσματα αποτελούν συνήθως μέρος της επούλωσης και δεν σημαίνουν από μόνα τους λοίμωξη. Η ανάρρωση διαρκεί συχνά περίπου δύο εβδομάδες, ενώ μετά από αδενοτομή μόνο είναι συνήθως συντομότερη. [2,9]
Η επαρκής ενυδάτωση και η λήψη των αναλγητικών σύμφωνα με τις οδηγίες είναι βασικά στοιχεία της ανάρρωσης. Το διαιτολόγιο και η επιστροφή στο σχολείο, στην εργασία και στη σωματική δραστηριότητα καθορίζονται από τη χειρουργική ομάδα. Δεν συνιστάται η συστηματική χορήγηση αντιβιοτικών σε παιδιά που υποβάλλονται σε αμυγδαλεκτομή, εφόσον δεν υπάρχει άλλη ειδική ένδειξη. [9,10]
Η αιμορραγία είναι επιπλοκή που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Μπορεί να εμφανιστεί το πρώτο εικοσιτετράωρο, αλλά και αργότερα, μέσα στις δύο εβδομάδες μετά την αμυγδαλεκτομή. Φρέσκο αίμα από το στόμα ή τη μύτη, αιματηρός εμετός ή δυσκολία στην αναπνοή απαιτούν άμεση νοσοκομειακή εκτίμηση. Η αδυναμία πρόσληψης υγρών, τα σημεία αφυδάτωσης και ο επίμονος υψηλός πυρετός απαιτούν επίσης άμεση επικοινωνία με γιατρό. [9,11]
Αν το ροχαλητό ή οι παύσεις της αναπνοής επιμένουν μετά την επέμβαση, χρειάζεται επανεκτίμηση. Οι διαταραχές αναπνοής στον ύπνο μπορεί να παραμείνουν ή να επανεμφανιστούν και να απαιτήσουν πρόσθετη αντιμετώπιση. [7]
Πηγές τεκμηρίωσης
1. AAO-HNS Foundation · Tonsils and Adenoids
4. CDC · Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis
5. NHS Greater Glasgow and Clyde · Quinsy
6. NHS Cornwall · Non-infective Sore Throat
7. Mitchell και συν. · Tonsillectomy in Children Update · 2019
8. AAO-HNS Foundation · How to Prepare for Tonsil and Adenoid Surgery
9. Princess Alexandra Hospital NHS Trust · After a Tonsillectomy or Adenoidectomy
10. AAO-HNS · Avoidance of Unnecessary Antibiotic Use · 2026